Blog
พื้นที่ลุ่ม/พื้นที่ดอน: ปรับประยุกต์ทฤษฎีใหม่ยังไงให้เข้ากับพื้นที่? (ไม่จำเป็นต้องก๊อปปี้วาง แต่ต้อง “เข้าใจ”)
นี่คือบทความฉบับสมบูรณ์สำหรับหัวข้อ “พื้นที่ลุ่ม/พื้นที่ดอน: ปรับประยุกต์ทฤษฎีใหม่ยังไงให้เข้ากับพื้นที่” โดยเน้นการอธิบายที่เข้าใจง่าย ยืดหยุ่น และยึดหลัก “ภูมิสังคม” ตามแนวทางศาสตร์พระราชาครับ
พื้นที่ลุ่ม/พื้นที่ดอน: ปรับประยุกต์ทฤษฎีใหม่ยังไงให้เข้ากับพื้นที่? (ไม่จำเป็นต้องก๊อปปี้วาง แต่ต้อง “เข้าใจ”)
Playlist: 👑 King’s Wisdom
ช่อง: เกษตรศาสตร์: ฉบับเข้าใจง่าย
“สูตร 30:30:30:10 มันดีจริงนะ… แต่ที่นาฉันน้ำท่วมทุกปี จะขุดสระยังไง?” หรือ “ที่ฉันอยู่บนเขา ขุดสระไปก็เก็บน้ำไม่อยู่ จะทำทฤษฎีใหม่ได้เหรอ?”
นี่คือความกังวลใจของพี่น้องเกษตรกรหลายท่าน ที่เข้าใจผิดว่า “เกษตรทฤษฎีใหม่” หรือ “โคก หนอง นา” คือสูตรสำเร็จตายตัวที่ต้องทำเหมือนกันเป๊ะๆ ทุกพื้นที่
แต่ความจริงแล้ว หัวใจสำคัญของ “ศาสตร์พระราชา” คือคำว่า “ภูมิสังคม” (Geo-Social) ครับ
พระองค์ทรงสอนให้เราดู “ภูมิ” (สภาพพื้นที่ ดิน น้ำ ลม ไฟ) และ “สังคม” (วิถีชีวิต วัฒนธรรม) ของเราเป็นหลัก ดังนั้น การทำทฤษฎีใหม่ในที่ลุ่ม กับที่ดอน จึงมีหน้าตาไม่เหมือนกัน แต่มีเป้าหมายเดียวกันคือ “การจัดการน้ำให้พอเพียง”
วันนี้ช่องเกษตรศาสตร์ฯ จะพามาดูเทคนิคการปรับประยุกต์ให้เข้ากับพื้นที่ ไม่ว่าที่ดินของคุณจะเป็นแบบไหน ก็รอดและรวยได้ครับ!
🌊 1. พื้นที่ลุ่ม (Lowland): “หนีน้ำ… เพื่อเก็บน้ำ”
ลักษณะปัญหา: พื้นที่ต่ำ น้ำท่วมถึงในหน้าฝน น้ำขังง่าย ดินมักเป็นดินเหนียว
โจทย์หลัก: ทำอย่างไรให้น้ำไม่ท่วมที่อยู่อาศัยและพื้นที่ปลูกพืชเศรษฐกิจ แต่ยังเก็บน้ำไว้ใช้หน้าแล้งได้
การออกแบบและปรับใช้:
-
เน้น “โคก” ให้สูงและใหญ่:
ในเมื่อน้ำมันเยอะ เราต้อง “ขุดหนอง” เอาดินมา “ถมโคก” ให้สูงพ้นระดับน้ำท่วมสูงสุดในรอบปี เพื่อใช้เป็นที่ปลูกบ้าน เลี้ยงสัตว์ และปลูกไม้ผลมีค่าที่ไม่ชอบน้ำท่วมขัง -
หนองน้ำทรงยาว (คลองไส้ไก่ยักษ์):
แทนที่จะขุดสระสี่เหลี่ยมลึกๆ อย่างเดียว อาจขุดเป็นร่องสวน หรือคลองรอบพื้นที่ (คูรอบแปลง) เพื่อช่วยระบายน้ำเวลาน้ำหลาก และเก็บกักน้ำเวลาน้ำลด -
ยกคันนาสูง (คันนาทองคำ):
คันนาในที่ลุ่มต้อง “กว้างและสูง” กว่าปกติ เพื่อป้องกันน้ำท่วมนาข้าวเสียหาย และใช้พื้นที่บนคันนาปลูกพืชผักสวนครัว หรือไม้ผล -
พืชที่เลือกปลูก:
-
ในหนอง/ร่องน้ำ: บัว, ผักบุ้ง, ผักกระเฉด (พืชชอบน้ำ)
-
บนโคก/คันนา: กล้วย, มะพร้าว, ไผ่ (ช่วยยึดหน้าดิน)
-
สรุปสูตรที่ลุ่ม: “ขุดดินให้ลึก ถมโคกให้สูง อยู่ร่วมกับน้ำ อย่าขวางน้ำ”
⛰️ 2. พื้นที่ดอน/ที่สูง (Upland): “ดักน้ำ… ไม่ให้หนี”
ลักษณะปัญหา: พื้นที่ลาดเอียง ดินร่วนปนทราย น้ำไหลผ่านเร็ว เก็บน้ำไม่อยู่ หน้าแล้งแห้งแล้งจัด
โจทย์หลัก: ทำอย่างไรให้ชะลอน้ำฝนให้อยู่ในพื้นที่นานที่สุด และสร้างความชุ่มชื้นให้ดิน
การออกแบบและปรับใช้:
-
เน้น “หนอง” ให้ลึกและซอยย่อย:
การขุดสระใหญ่สระเดียวบนที่ดอน น้ำอาจระเหยเร็ว หรือซึมหายหมด-
เทคนิค: ควรขุด “หลุมขนมครก” (สระแม่อ่างพวง) กระจายหลายๆ จุด และขุดให้ “ลึกและแคบ” (ทรงสอบ) เพื่อลดพื้นที่ผิวน้ำที่โดนแดดเผา ช่วยลดการระเหย
-
-
คลองไส้ไก่แบบขั้นบันได (Swales):
ขุดคลองไส้ไก่ขวางแนวลาดชัน (Contour) เพื่อดักน้ำฝนไม่ให้ไหลทิ้งลงตีนเขา ให้มันซึมลงดิน สร้างความชุ่มชื้นให้พื้นที่ -
ฝายชะลอน้ำ:
ถ้ามีร่องน้ำธรรมชาติไหลผ่าน ต้องทำฝายแม้ว (Check Dam) เป็นระยะๆ เพื่อชะลอน้ำและดักตะกอนดิน -
ห่มดินหนาๆ:
พื้นที่ดอนดินแห้งไว ต้องใช้ฟาง เศษใบไม้ มาคลุมดินหนาๆ เพื่อรักษาความชื้น (สำคัญมาก!)
สรุปสูตรที่ดอน: “ดักน้ำหลาก ให้ซึมลงดิน ขุดสระลึกแต่แคบ ห่มดินให้ฉ่ำ”
⚖️ ตารางเปรียบเทียบชัดๆ
📝 บทสรุป: อย่าติดกับดัก “รูปแบบ” แต่ให้เข้าใจ “แก่น”
ไม่ว่าที่ดินของคุณจะเป็นที่ลุ่มน้ำท่วมซ้ำซาก หรือเป็นที่ดอนแห้งแล้งปานทะเลทราย… “ทฤษฎีใหม่” สามารถนำไปใช้แก้ปัญหาได้เสมอครับ เพียงแต่หน้าตามันอาจจะต่างกันไป
ในหลวงรัชกาลที่ 9 ทรงไม่ได้ให้ “พิมพ์เขียว” ที่ตายตัว แต่ทรงให้ “หลักคิด” ในการบริหารจัดการน้ำและดิน
-
ถ้าที่ลุ่ม ก็บริหารจัดการไม่ให้ท่วม
-
ถ้าที่ดอน ก็บริหารจัดการไม่ให้แล้ง
ขอแค่เข้าใจสภาพพื้นที่ของตัวเอง แล้วปรับใช้ให้เหมาะสม นั่นแหละครับคือความสำเร็จที่แท้จริงของ King’s Wisdom
“การพัฒนาจะต้องเป็นไปตามภูมิประเทศ ทางภูมิศาสตร์ และภูมิประเทศทางสังคมศาสตร์ ในสังคมวิทยา ฤดูกาล ภาวะประชากร… เราจะไปบังคับให้เหมือนกันไม่ได้” — พระบรมราโชวาท พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศรฯ
ถ้าเห็นว่าบทความนี้ช่วยปลดล็อกความเข้าใจเรื่องพื้นที่ได้ ฝากกดแชร์ให้เพื่อนเกษตรกรได้อ่านกันเยอะๆ นะครับ! พบกันใหม่ในบทความหน้าครับ
