ความพอประมาณ (Moderation): ทำเกษตรยังไงไม่ให้ “เกินตัว” จนเป็นหนี้

นี่คือบทความฉบับสมบูรณ์สำหรับหัวข้อ “ความพอประมาณ (Moderation)” โดยเน้นการอธิบายที่เข้าใจง่าย เข้าถึงหัวใจของปัญหาหนี้สินเกษตรกร และนำเสนอทางออกตามแนวทางศาสตร์พระราชาครับ

Playlist: 👑 King’s Wisdom

ช่อง: เกษตรศาสตร์: ฉบับเข้าใจง่าย

“ทำนาปรัง มีแต่ซังกับหนี้” … “ยิ่งทำ ยิ่งเจ๊ง ยิ่งเป็นหนี้ ธ.ก.ส.”

ประโยคเจ็บปวดเหล่านี้ คือความจริงที่พี่น้องเกษตรกรไทยหลายคนเผชิญอยู่ครับ ทำงานหนัก หลังสู้ฟ้า หน้าสู้ดิน แต่ทำไมชีวิตถึงยังวนเวียนอยู่ในวงจรหนี้สินไม่จบไม่สิ้น?

คำตอบอาจไม่ได้อยู่ที่ว่าเราขยันไม่พอ แต่อาจอยู่ที่เรากำลังก้าวพลาดในกระดุมเม็ดแรกที่สำคัญที่สุด นั่นคือการขาด “ความพอประมาณ” ครับ

ในหลวงรัชกาลที่ 9 พระองค์ทรงเข้าใจหัวอกเกษตรกรไทยอย่างลึกซึ้ง และได้พระราชทานหลักคิดเรื่อง “ความพอประมาณ” เป็นห่วงแรกในปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง เพื่อเป็นเกราะป้องกันไม่ให้เราล้มกระดานเพราะความโลภ หรือความประมาท

วันนี้ช่องเกษตรศาสตร์ฯ จะพามาไขรหัสว่า “ทำเกษตรแบบพอประมาณ” คืออะไร? และจะทำอย่างไรให้รอดพ้นจากกับดักคำว่า “เกินตัว” ครับ

💡 อะไรคือ “ความพอประมาณ” ในการทำเกษตร? (ไม่ใช่แค่การประหยัด)

หลายคนเข้าใจผิดว่า ความพอประมาณ คือการต้องอยู่อย่างอัตคัด ขัดสน ห้ามลงทุน ห้ามซื้อเครื่องจักร… ผิดถนัดครับ!

ความพอประมาณ (Moderation) คือ ความพอดี ความเหมาะสม การรู้จัก “จุดสมดุล” ของตัวเอง

• ไม่ใช่ การไม่ทำอะไรเลย
• แต่คือ การทำเท่าที่เรามีแรง มีทุน มีความรู้ และมีทรัพยากร โดยไม่เบียดเบียนตัวเองให้เดือดร้อนในภายหลัง

เปรียบเหมือนการแบกของครับ ถ้าเรารู้ว่าเราแบกไหวแค่ 50 กิโลฯ แต่เราฝืนแบก 100 กิโลฯ เพราะอยากได้เยอะๆ สุดท้ายหลังเราก็จะหัก บาดเจ็บ และอาจจะแบกอะไรไม่ได้อีกเลย… การทำเกษตรก็เช่นกันครับ

🚫 4 กับดัก “เกินตัว” ที่พาเกษตรกรสู่หนี้สิน

ลองสำรวจตัวเองดูนะครับว่า เรากำลังติดอยู่ในกับดักเหล่านี้ข้อใดข้อหนึ่งหรือไม่?

1. กับดัก “แห่ตามกระแส” (The Trend Trap)

เห็นเพื่อนบ้านปลูกทุเรียนแล้วรวย ก็โค่นยาง โค่นสวนผลไม้เดิมทิ้ง แล้วกู้เงินมาลงทุนปลูกทุเรียนตามเขา โดยที่ยังไม่มีความรู้เรื่องทุเรียนเลย และไม่ได้ดูว่าดินน้ำเราเหมาะไหม

• ผลที่ได้: พอทุเรียนล้นตลาด ราคาตก หรือเจอโรคระบาด ก็เจ๊งไม่เป็นท่า เพราะลงทุนไปเยอะแล้ว

2. กับดัก “บ้าพลังวัตถุ” (The Machinery Trap)

มีที่นา 20 ไร่ แต่อยากได้รถไถคันใหญ่รุ่นใหม่ล่าสุด ราคาเป็นล้าน เพียงเพราะไม่อยากน้อยหน้าใคร หรือเชื่อเซลล์ขายของ ทั้งที่จริงจ้างเขาไถ หรือใช้รถเล็กก็พอแล้ว

• ผลที่ได้: ต้องแบกภาระผ่อนค่างวดหัวโต เครื่องจักรจอดทิ้งไว้มากกว่าได้ใช้งานจริง

3. กับดัก “อัดเคมีหวังรวยทางลัด” (The Chemical Trap)

อยากได้ผลผลิตเยอะๆ ลูกใหญ่ๆ เลยอัดปุ๋ยเคมี อัดยาฆ่าแมลงเข้าไปเต็มที่ โดยไม่สนต้นทุน หวังว่าขายได้แล้วจะคุ้ม

• ผลที่ได้: ต้นทุนพุ่งสูงปรี๊ด ดินเสีย แมลงดื้อยา และสุขภาพคนฉีดก็แย่ลง สุดท้ายกำไรไม่เหลือเพราะไปจ่ายค่าปุ๋ยค่ายาหมด

4. กับดัก “เทหมดหน้าตัก” (The All-In Trap)

ทำเกษตรเชิงเดี่ยว ปลูกพืชชนิดเดียวทั้งแปลง เช่น ทำนา 100 ไร่ หรือปลูกข้าวโพดอย่างเดียว ถ้าปีไหนราคาดีก็รวยเละ แต่ถ้าปีไหนราคาตก หรือน้ำท่วม…

• ผลที่ได้: หมดเนื้อหมดตัว ไม่มีรายได้ทางอื่นมาจุนเจือ

✅ ทางรอด: เริ่มต้น “ความพอประมาณ” ฉบับทำได้จริง

ตามแนวทาง King’s Wisdom พระองค์แนะให้เราเริ่มจากจุดเล็กๆ แล้วค่อยๆ ก้าวอย่างมั่นคงครับ:

1. รู้จัก “ทุน” ของตัวเอง (Know Your Capital)

ก่อนจะลงทุนอะไร ถามตัวเองก่อนว่า “เรามีอะไรบ้าง?”

• ทุนเงิน: มีเงินเก็บเท่าไหร่? ถ้าต้องกู้ กู้มาแล้วจะเอาอะไรไปคืนถ้าโครงการล้มเหลว?
• ทุนแรง: แรงงานในครอบครัวมีกี่คน? ทำไหวแค่ไหนโดยไม่ต้องจ้าง?
• ทุนความรู้: เรารู้จริงในสิ่งที่จะทำหรือยัง? ถ้ายัง ให้เริ่มจากทำน้อยๆ เพื่อเรียนรู้ก่อน
• ทุนทรัพยากร: ดินดีไหม? น้ำพอไหม?

2. ทำจากเล็กไปใหญ่ (Start Small)

อย่าเพิ่งคิดการใหญ่ในวันที่ยังไม่พร้อม ถ้าอยากเลี้ยงไก่ไข่ อย่าเพิ่งสร้างโรงเรือนหลักแสน ให้ลองเลี้ยงสัก 10-20 ตัวก่อน ดูว่าเราชอบไหม ดูแลไหวไหม ตลาดอยู่ไหน… ถ้าไปได้ดี ค่อยๆ ขยายจากกำไรที่ได้มา (นี่คือการสร้างภูมิคุ้มกันครับ)

3. ลดรายจ่ายก่อนเพิ่มรายได้ (Reduce Costs First)

หัวใจสำคัญของความพอประมาณคือการ “พึ่งพาตนเอง”

• แทนที่จะซื้อปุ๋ยเคมีแพงๆ > ทำปุ๋ยหมักเอง (ใช้สูตรแม่โจ้ หรือน้ำหมักต่างๆ ที่เราเคยสอนไป)
• แทนที่จะซื้อยาฆ่าแมลง > ใช้น้ำหมักสมุนไพรไล่แมลง
• แทนที่จะซื้อผักกิน > ปลูกผักสวนครัวไว้กินเอง เหลือค่อยขาย

4. ทำบัญชีครัวเรือน/บัญชีฟาร์ม (Keep Accounts)

นี่คือ “กระจกวิเศษ” ที่จะบอกความจริงว่าเราพอประมาณจริงหรือเปล่า จดทุกบาทที่จ่าย จดทุกบาทที่รับ แล้วเราจะเห็นรูรั่วว่าเรา “เกินตัว” ไปกับค่าอะไรมากที่สุด (ส่วนใหญ่มักเป็นค่าปุ๋ยยา ค่าเหล้า ค่าหวย)

📝 บทสรุป: ช้าๆ ได้พร้าเล่มงาม

“ความพอประมาณ” ไม่ได้ทำให้เรารวยช้าลงหรอกครับ แต่มันทำให้เรารวยอย่าง “มั่นคง” และ “ยั่งยืน”

การทำเกษตรที่ “เกินตัว” อาจดูหวือหวาในช่วงแรก แต่เมื่อเจอลมพายุเศรษฐกิจเพียงนิดเดียว ก็พร้อมจะล้มครืนลงมาทั้งกระดาน แต่การทำเกษตรที่ตั้งอยู่บนฐานของความพอประมาณ แม้จะก้าวช้าๆ แต่ทุกก้าวคือความมั่นคง นอนหลับสบายไร้กังวลเรื่องหนี้สิน

เริ่มกลับมาสำรวจตัวเองวันนี้… ว่าเรากำลังแบกอะไรที่หนักเกินตัวอยู่หรือเปล่า? วางลงบ้าง แล้วเดินตามรอยพ่อหลวง ชีวิตจะเบาสบายขึ้นเยอะครับ!

“การพัฒนาประเทศจำเป็นต้องทำตามลำดับขั้น ต้องสร้างพื้นฐานคือ ความมีกินมีใช้ของประชาชนส่วนใหญ่ในเบื้องต้นก่อน… โดยวิธีการที่ประหยัด ระมัดระวัง แต่ถูกต้องตามหลักวิชา เมื่อได้พื้นฐานมั่นคงพร้อมพอควรและปฏิบัติได้แล้ว จึงค่อยสร้างค่อยเสริมความเจริญและฐานะเศรษฐกิจขั้นที่สูงขึ้นโดยลำดับ…” — พระบรมราโชวาท พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศรฯ (18 กรกฎาคม 2517)

ถ้าเห็นว่าแนวคิดนี้จะช่วยปลดล็อกชีวิตพี่น้องเกษตรกรไทยได้ ฝากกดแชร์บทความนี้ออกไปเยอะๆ นะครับ! พบกันใหม่ในบทความหน้าครับ